Estate planning

In dit artikel informeren wij u uitgebreid over de mogelijkheden die u hebt om uw vermogen fiscaal gunstig over te dragen naar de volgende generatie.

Hoe houdt u meer vermogen over voor de volgende generatie?

U heeft gedurende uw leven hard gewerkt en een mooi vermogen opgebouwd. Maar heeft u er al eens bij stilgestaan hoeveel daarvan straks bij uw nabestaanden terechtkomt? Zonder goede planning gaat een aanzienlijk deel verloren aan erf- en inkomstenbelasting (box 2). Estate planning helpt u dat te voorkomen, op een fiscaal verantwoorde en juridisch geschikte manier.

Wat is estate planning?

Estate planning is de Engelse term voor vermogensplanning of nalatenschapsplanning. Het woord 'estate' betekent letterlijk landgoed en dat geeft al aan waar het om gaat: alles wat u gedurende uw leven opbouwt. Denk aan een onderneming, onroerend goed, spaargeld, beleggingen, kunstobjecten of landerijen.

Estate planning is bedoeld om alles wat u heeft opgebouwd op een fiscaal en juridisch efficiënte manier over te dragen aan de volgende generatie. Bij een goede estate planning worden erfgenamen ontzorgd en worden erf- en inkomstenbelasting geminimaliseerd.

Ter illustratie: over een erfenis van € 500.000 is bij twee kinderen als erfgenamen in totaal ca. € 50.000 erfbelasting verschuldigd. Bij een erfenis van € 2.000.000 loopt dit op tot meer dan € 360.000. Met een doordacht plan kan dit aanzienlijk worden beperkt.

Wanneer beginnen met estate planning?

Estate planning is geschikt voor iedereen die iets na te laten heeft. Uiteraard zijn de belangen en de besparingen groter naarmate het vermogen groter is, maar voor iedereen is het aan te bevelen om periodiek stil te staan bij het vermogen en de toekomstplannen. Logische momenten zijn:

·       Starten of beëindigen van een onderneming

·       Stijging van uw vermogen door bijv. verkoop van uw onderneming of ontvangen van een erfenis

·       Gezondheidsproblemen

·       Echtscheiding

·       Krijgen van kinderen of kleinkinderen

·       Aankoop van een eigen woning door kinderen

·       Verkoop van onroerend goed

·       Pensionering

Het adagium 'begin er vroeg mee' is bij estate planning zeker van toepassing. Sommige schenkingsfaciliteiten kennen bezitsvereisten van drie tot vijf jaar. Hoe eerder u begint, hoe meer opties er zijn en hoe groter de belastingbesparing.

Wat zijn de voordelen van een goede estate planning?

Met estate planning weet u zeker dat uw zaken goed geregeld zijn als u komt te overlijden. Concreet kunt u onder andere:

·       Erfbelasting en schenkbelasting besparen

·       Zelf bepalen aan wie en wanneer u uw vermogen overdraagt

·       Uw nabestaanden zorgeloos achterlaten

·       De continuïteit van uw onderneming waarborgen

·       Overzicht krijgen in uw volledige vermogenspositie

·       Uw vermogen afschermen voor de buitenwereld

·       De kans op familieconflicten na uw overlijden verkleinen

Hoe ziet een estate planningstraject eruit?

Een estate planningstraject is maatwerk. Afhankelijk van uw situatie, uw vermogen, uw gezinssamenstelling en uw wensen, komen verschillende instrumenten aan bod. Hieronder lichten we de belangrijkste toe.

Testament en huwelijkse voorwaarden

Een testament is het fundament van elke goede estate planning. Zonder testament verdeelt de wet uw nalatenschap via het zogeheten versterferfrecht en dat sluit lang niet altijd aan op uw persoonlijke wensen. In een testament bepaalt u zelf wie wat ontvangt, wie u als executeur aanwijst en welke voorwaarden u stelt aan de verkrijging.

Voor ondernemers en vermogende particulieren is ook de beoordeling of het opstellen van huwelijkse voorwaarden relevant. Huwelijkse voorwaarden leggen vast hoe vermogen wordt verdeeld bij overlijden of echtscheiding. Zo voorkomt u dat privévermogen en ondernemingsvermogen ongewenst worden vermengd, en dat bij een eventuele echtscheiding van uw kind uw familievermogen buiten de gemeenschap valt.

Schenkingsplan

Vermogen overdragen hóeft niet pas na uw overlijden of vanaf een bepaalde leeftijd. Door al vroegtijdig te schenken benut u de vrijstellingen optimaal en verlaagt u de grondslag voor de erfbelasting. Een goed schenkingsplan bestaat doorgaans uit een combinatie van de volgende technieken:

Jaarlijkse schenking onder de vrijstelling

De Belastingdienst staat elk jaar toe dat u belastingvrij een bedrag schenkt aan uw kinderen. De jaarlijkse vrijstelling bedraagt in 2026 € 6.908 per kind. Dat lijkt bescheiden, maar over een periode van 20 jaar bedraagt de belastingvrije overdracht al ruim € 140.000 per kind, en dit is nog zonder rekening te houden met rendement over rendement. Voor kleinkinderen en andere begunstigden geldt een vrijstelling van € 2.769 per jaar.

Voorbeeld

Stel u heeft twee kinderen en twee kleinkinderen. Door jaarlijks aan elk van hen de vrijstelling te schenken, draagt u € 19.354 per jaar belastingvrij over (2 × € 6.908 + 2 × € 2.769). Over 15 jaar is dat bijna € 290.000.

Schenking van vastgoed

Onroerend goed overdragen tijdens leven kan fiscaal aantrekkelijk zijn, mits goed gestructureerd. Bij een schenking van vastgoed is schenkbelasting en in sommige gevallen ook overdrachtsbelasting verschuldigd over de waarde (doorgaans de WOZ-waarde). Toekomstige waardestijgingen worden hiermee echter belastingvrij overgedragen aan uw kinderen. Hoe eerder u schenkt, hoe groter het voordeel. Aandachtspunt is het eventuele eigenwoningforfait en de inkomstenbelastingclaim bij vastgoed in box 3.

Schenking "op papier" (schuldigerkenning)

De papieren schenking - ook wel schuldigerkenning uit vrijgevigheid - is een populaire en fiscaal effectieve techniek. U schenkt op papier een bedrag aan uw kind, maar betaalt dit pas uit bij uw overlijden. U erkent daarmee een schuld aan uw kind. Voorwaarde is dat u over het geleende bedrag jaarlijks minimaal 6% rente betaalt aan uw kind (dit rentetarief wordt waarschijnlijk in 2028 bijgesteld door de Belastingdienst). Deze schenking faciliteit ligt wel onder vuur en het is de vraag hoe lang deze constructie nog toegestaan is.

Het voordeel: het geschonken bedrag - plus de opgelopen rente - behoort bij uw overlijden niet meer tot uw nalatenschap. Daarmee bespaart u erfbelasting over dat bedrag. De papieren schenking dient te worden vastgelegd in een notariële akte.

Kinderen laten meeprofiteren van toekomstige waardestijgingen

Voor ondernemers is er een bijzonder interessante techniek: het laten meeprofiteren van kinderen in de toekomstige waardeontwikkeling van de onderneming. Dit kan bijvoorbeeld door het uitgeven van nieuwe (gewone of preferente) aandelen aan kinderen op een moment dat de onderneming nog een relatief lage waarde heeft, of door certificering van aandelen via een Stichting Administratiekantoor (STAK).

De huidige waarde van de aandelen wordt belast (schenkbelasting of inkomstenbelasting), maar alle toekomstige waardestijging valt belastingvrij bij uw kinderen. Hoe eerder u dit regelt, hoe groter het potentiële voordeel. De ouder behoudt via de STAK het stemrecht en de zeggenschap over ht gecertificeerde vermogen of de onderneming.

Koude uitsluiting

Koude uitsluiting is een bepaling waarmee u vastlegt dat de echtgenoot of partner van uw kind géén aanspraak kan maken op uw schenking of nalatenschap. Dit is relevant wanneer u vermogen wilt doorgeven aan uw kinderen zonder risico dat dit bij een eventuele echtscheiding (deels) terechtkomt bij de schoonfamilie.

Koude uitsluiting kan op verschillende manieren worden vastgelegd: in uw testament, in een schenkingsakte bij een schenking, of indirect via huwelijkse voorwaarden van uw kind. Het is verstandig om dit aspect expliciet te bespreken, zeker bij grotere vermogensoverdrachten.

Fiscale gevolgen van een emigratie

Bent u van plan om te emigreren of heeft u vermogen in het buitenland dan kan dat fiscale voordelen met zich meebrengen. Het is dan verstandig de fiscale gevolgen tijdig in kaart te brengen. Bij vertrek uit Nederland kan een conserverende aanslag worden opgelegd over de aanmerkelijkbelangwinst op uw aandelen - de zogeheten exitheffing. Dit is een belastingclaim die latent blijft totdat de aandelen daadwerkelijk worden vervreemd of u dividend ontvangt uit de BV dan wel overlijdt.

Daarnaast heeft een emigratie gevolgen voor de erfbelasting. Nederland heft in beginsel gedurende tien jaar na uw vertrek nog erfbelasting over nalatenschappen van voormalig inwoners. Een zorgvuldige planning vóór en na uw vertrek - inclusief schenkingen aan kinderen, herstructurering van de vennootschappelijke structuur en eventuele verdragsbescherming - kan de fiscale gevolgen beperken.

Financiële planning als aanvulling op estate planning

Naast estate planning is een financiële planning eveneens aan te raden. Met een financiële planning krijgt u inzicht in uw vermogenspositie nu én in de toekomst. Het huidige vermogen en de toekomstige inkomsten worden op een rij gezet, en op basis van een bepaalde levensverwachting wordt bepaald of er voldoende vermogen is om van te leven. Wat er uiteindelijk overblijft, kunt u reeds bij leven overdragen aan kinderen of familieleden.

Bij een vermogensplanning komen de volgende onderdelen aan bod:

·       Fiscale optimalisatie van Box 1, 2 en 3 inkomsten

·       Schenkplan uitwerken op basis van uw liquiditeitsbehoefte

·       Fiscale en juridische structurering van uw waardevolle bezittingen

·       Bedrijfsopvolging — zowel binnen als buiten de familie

Erf- en schenkbelasting: tarieven en vrijstellingen (2026)

De erf- en schenkbelasting kent de volgende tarieven en vrijstellingen. Let op: bedragen worden jaarlijks geïndexeerd. Controleer altijd de actuele bedragen via de Belastingdienst of uw adviseur.

Tarieven erfbelasting en schenkbelasting

Verkrijger	Tarief tot € 158.669	Tarief boven € 158.669
Partner / echtgenoot	10%	20%
Kinderen	10%	20%
Kleinkinderen	18%	36%
Overige verkrijgers (incl. broers/zussen)	30%	40%

Vrijstellingen erfbelasting 2026

Verkrijger	Vrijstelling
Echtgenoot / geregistreerd partner	€ 828.035
Kinderen	€ 26.230
Kleinkinderen	€ 26.230 (tarieven 1,8× dat van kinderen: 18%/36%)
Gehandicapt kind	€ 78.689
Overige verkrijgers	€ 2.769

Vrijstellingen schenkbelasting 2026

Verkrijger	Vrijstelling
Kinderen (jaarlijks)	€ 6.908
Kinderen 18–40 jaar (eenmalig verhoogd)	€ 33.129
Kinderen 18–40 jaar: dure studie (eenmalig)	€ 69.009
Eigen woning (jubelton)	Afgeschaft per 1 januari 2024
Overige begunstigden (jaarlijks)	€ 2.769

Let op: de jubelton is afgeschaft

Per 1 januari 2024 is de verhoogde schenkingsvrijstelling voor de eigen woning (de 'jubelton' van eerder € 103.643) volledig afgeschaft. Schenkingen die vóór 2024 zijn gedaan maar nog niet besteed, konden in sommige gevallen nog in 2024 worden afgerond.

De Belastingdienst kan vragen stellen over de schenking. Zorg dat u en uw kind schriftelijke bewijzen kunnen overleggen.

Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR)

De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) is een van de krachtigste fiscale instrumenten voor ondernemers. De BOR biedt een vergaande vrijstelling bij de vererving of schenking van ondernemingsvermogen — zodat uw onderneming niet geconfronteerd wordt met een belastingschuld die de continuïteit in gevaar brengt.

Zonder toepassing van de BOR leidt het schenken of vererven van aandelen in principe tot een heffing van twee belastingen:

·       Inkomstenbelasting over de meerwaarde van de aandelen (24,5% tot € 68.843 en 31% over het meerdere in box 2 in 2026)

·       Erfbelasting over de volledige waarde van de aandelen (10–40%, afhankelijk van de relatie)

BOR in de inkomstenbelasting (doorschuifregeling)

Voor de inkomstenbelasting houdt de BOR in dat de belastingclaim op het kwalificerende ondernemingsvermogen kan worden doorgeschoven naar de verkrijger. De verkrijgingsprijs van de aandelen wordt overgenomen door uw erfgenamen of begiftigden. Er ontstaat daardoor niet direct een belastingschuld, maar sprake van uitstel van belastingheffing.

BOR in de successiewet (erfbelasting)

De BOR in de Successiewet kan per 2026 als volgt worden samengevat: de eerste € 1.543.500 aan kwalificerend ondernemingsvermogen is volledig (100%) vrijgesteld van erfbelasting. Van het meerdere is 75% vrijgesteld. Hierdoor is de effectieve belastingdruk op ondernemingsvermogen in veel gevallen (vrijwel) nul.

Actueel: BOR na de herziening van 2025/2026

Per 2025 zijn de BOR-voorwaarden ingrijpend aangescherpt: striktere eisen aan kwalificerend ondernemingsvermogen, gewijzigde bezits- en voortzettingsvereisten en een aangepaste behandeling van keuzevermogen. In 2026 is de vrijstellingsdrempel geindexeerd naar € 1.543.500. Laat uw structuur tijdig toetsen door een fiscalist om te borgen dat uw situatie nog steeds kwalificeert.

Hoe nu verder?

Estate planning is geen eenmalige exercitie maar een doorlopend proces. Uw situatie verandert, uw vermogen groeit, de belastingwetgeving wijzigt, uw gezinssamenstelling verandert. Het loont om uw plan periodiek te toetsen en bij te sturen.

Heeft u vragen over vermogensplanning, of wilt u een quickscan laten uitvoeren op uw situatie? Neem dan contact op met Lodewijk Derkman van Derkman Belastingadvies.

Wij bieden een quickscan aan voor een fixed fee, waarin u op basis van uw vermogenspositie inzicht krijgt in uw optimale estate planning. Vul bijgevoegde formulier (op. hoofdlijnen) in en u ontvangt een vrijblijvende kostenopgaaf.

2026-sjabloon-estate-planning-invulbaar-2.pdf

Download PDF • 304KB

Derkman Belastingadvies  |  lodewijk@derkmanbelastingadvies.nl

Specialisten in fiscale vermogensplanning en bedrijfsopvolging

Disclaimer: De bedragen en tarieven in dit artikel zijn gebaseerd op de stand van zaken per 2026. Wet- en regelgeving kan tussentijds worden gewijzigd. Dit artikel is niet bedoeld als juridisch of fiscaal advies. Neem contact op met een adviseur voor uw specifieke situatie.